لغت Meteoropathology که به معنی تأثیر عوامل اقلیمی بر پیكر انسان است، مفهوم وسیعی دارد. عوامل متعددی آب و هوا ( اقلیم ) منطقه ای را می سازد، آنچه اقلیم شناسان از آن به عنوان آب و هوا سخن می گویند شامل: دما، بارندگی، سمت و سرعت باد، رطوبت، تبخیر و تعرق، تابش خورشید و غیره می باشد.

 

نقطه نظرهای متعددی درباره وجود یا عدم رابطه بین "آب و هوا" و "نیرو جسمی و روحی و حیات انسان" وجود دارد، حتی بعضی از روان شناسان معتقدند آب و هواهای گوناگون؛ انسان های با نیروی جسمانی و عقلانی مختلف پرورش می دهد.

 

اجزای اقلیم و سلامتی:

• گرما: انسان در هر شرایطی متأثر از درجه حرارت محیط اطراف خویش است، حرارت زیاد موجب ضایعات متابولیك و در مواردی خشكی تنفس می گردد، زیرا حرارت تولید شده در بدن كه نتیجه سوخت و ساز داخلی است باید به نحوی از بدن خارج و دور شود. چنانچه تبادل حرارتی با مشكلاتی مواجه شود این گونه اعمال به آسانی امكان پذیر نباشد موجود زنده دچار ضعف و ناتوانی شده و نتیجتا ” آماده ابتلاء به بیماری های مختلف خواهد شد.

 

زیرا انسان در شرایط و حالات ناتوانی و ضعف، قدرت لازم جهت مقابله و رویارویی با عوامل بیماری زا را نخواهد داشت، بر عكس انسانی كه در درجه حرارت متعادل زندگی می كند به راحتی می تواند با محیط پیرامون خود تبادل حرارت نماید. نتیجتا ” در آسودگی بیشتری زندگی خواهد كرد و بازده كارش چشمگیرتر است. بیشتر موارد سرماخوردگی و آنفولانزا، واریس و دردهای مفصلی، سینوزیت، برونشیت و آسم، نارسایی قلبی در فصول سرد و فلج اطفال، وبا، آبله و حصبه در تابستان دیده می شود.

 

• رطوبت: هنگامی كه هوای تنفس، خشك و فاقد رطوبت كافی است غشای نازك بینی، گلو و قسمت فوقانی دستگاه تنفسی متأثر می شود و در چنین شرایط آب و هوایی چنانچه بدن ضعیف و آماده پذیرش بیماری های دستگاه های فوق الذكر بوده و محیط آلوده به میكرب و یا ویروس مربوطه باشد زمینه های ابتلاء به بیماری زكام فراهم است. همچنین بیماران مبتلا به ورم مفاصل، روماتیسم و نقرس زمانی بیشتر رنج می برند كه در تماس با هوای سرد، طولانی و مرطوب باشند.

 

• تابش خورشید: مؤثرترین عامل در تنظیم حلقه اكولوژیك، تابش آفتاب است. كلروفیل (سبزینه گیاه) كه عامل تغذیه و رشد گیاه است در اثر نور خورشید تشكیل می شود، بنابر این فقدان تابش خورشید موجب زوال گیاه، گیاهخوار، گوشتخوار و … بطور كلی حیات است. تابش اشعه خورشید یكی از بهترین میكروب كش هاست.

 

عامل مواد بیماری سل (میكروب سل) را در ٢ ساعت عقیم می كند در حالی كه همین میكروب در نقاط تاریك و نمناك می تواند ماه ها قدرت بیماری زائی خود را حفظ كند. تأثیر تابش خورشید در بهبود بیماری های نرمی استخوان و سل، درد مفاصل، روماتیسم و … ثابت شده هنگامی كه پوست بدن در برابر تابش اشعه خورشید قرار گیرد ویتامین D می سازد و نقصان تابش آفتاب موجب كمبود ویتامین D و در نتیجه موجب بیماری نرمی استخوان خواهد شد و تابش اشعه مادون قرمز و فعل و  انفعالات شیمیایی بدن را تسریع و افزایش می دهد.

 

با این وصف نباید چنین پنداشت كه تمام اجزاء و انواع پرتوهای جدا شده از سطح خورشید برای موجودات زنده از جمله انسان مفید است. پاره ای از پرتوهای خورشید مانند ماوراء بنفش و اشعه مادون قرمز چنانچه بیش از حد لازم بیرون بتابد زیان بار است؛ كه ازن پیرامون زمین مانند صافی عمل می كند و از ورود ماوراء بنفش جلوگیری می كند و فقط ١% از ماوراء بنفش به سطح زمین می رسد.

 

پاره ای از بیماری های ناشی از شرایط اقلیمی:

١. بیماری های ریوی:

الف)  سل: بعد از گرمای سخت، قبل از فرا رسیدن طوفان، معمولا ” بعد از وزش بادهای گرم و متعاقب هوای مرطوب و مه آلود سرفه همراه با دفع خلط خونی ناگهانی در بیماران مسلول ریوی افزایش می یابد.

ب)  آسم: این بیماری با سرمای ناگهانی افزایش می یابد مخصوصا ” اگر توأم با كاهش فشار و ایجاد بادهای شدید باشد. هنگامی كه فشار و مه زیاد باشد، بیماری آسم نوسان كمی دارد.

ج)  برونشیت: هنگامی كه هوا مه آلود است بخصوص اگر مه توأم با هوای سرد باشد شكایات بیماران از بیماری افزایش می یابد.

٢. سرطان پوست: با افزایش یافتن ساعات آفتابی و قرار گرفتن پوست بدن در برابر تابش اشعه خورشید بیماری شدت می یابد.

٣. روماتیسم: هنگامی كه درجه حرارت هوا پایین است و بادهای شدید می وزد مهمترین حالات و واكنش های روماتیسمی كه عبارت از ورم مفاصل و درد است به بیمار روی می آورد. اگر چه رطوبت تأثیر مستقیم به بیماری ندارد ولی چون فصل سرد توأم با رطوبت زیاد است به نظر می رسد شدت بیماری با این د و عامل ارتباط دارد.

٤. بیماری های قلبی: اكثرا” بعد از سرمای سخت بطور اتفاقی وقوع می یابد.

٥. بیماری های عفونی و واگیردار:

الف)  سرماخوردگی: تغییرات شدید و سریع هوا نظم مكانیسم حرارتی بدن را مختل كرده و این تغییرات بر غشاء نفوذ پذیر (بینی و دستگاه تنفسی) تأثیر نموده و ویروس تكثیر پیدا كرده و سرایت می كند. همان طور كه گفته شد آغاز این بیماری با تغییرات ناگهانی هوا توأم است.

ب)  آنفولانزا: هنگامی كه باد با فشار كم توأم با رطوبت كمتر از ٥٠ % باشد شرایط مساعد جهت پیشرفت بیماری و سرایت ویروس آماده است. 

عنوان مقاله: "اقليم و سلامتی (Meteoropathology)" -  "اداره کل هواشناسی استان چهارمحال و بختیاری"

با سپاس فراوان - گروه کوه نوردی کلکچال -   www.kolakchal.ir    -   www.kolakchal.com